21 oktober 2020

Alles wat je wilt weten over… akkoorden en verdragen over het klimaat

Wist jij dat Christine Wortmann in 2012 als net afgestuurde student een presentatie gaf aan een groep duurzaamheidsprofessionals over het Klimaatverdrag? Deze presentatie was onderdeel van een sollicitatieprocedure. En deze sollicitatieprocedure was bij Primum!

Christine werd aangenomen. En nu alweer bijna 9 jaar later is zij teamleider van Primum en trekt zij onze missie om de leefomgeving te verduurzamen. Maar zij heeft de inhoud zeker niet losgelaten. Ik was benieuwd wat Christine mij allemaal kan vertellen over het Klimaatverdrag en de akkoorden die hieruit zijn voortgekomen. Daarom interview ik haar in deze blog. Want hoe het nou allemaal precies zit met al die akkoorden en verdragen?

Belangrijke eerste vraag, wat is het Nederlandse Klimaatakkoord precies?

“Het is een akkoord van ruim 100 bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden. Het akkoord gaat over maatregelen die moeten leiden tot het verminderen van de Nederlandse CO2-uitstoot. In totaal met bijna 50% in 2030 ten opzichte van 1990. Belangrijk om te weten is dat het Nederlandse Klimaatakkoord geen wet is, maar een akkoord, tot stand gekomen met een hele brede groep stakeholders. Het proces om tot het Nederlandse Klimaatakkoord te komen is begin 2018 gestart, en halverwege 2019 afgerond. Doordat zo een brede groep stakeholders is betrokken, is het klimaatakkoord een politiek compromis. Achter elke beslissingen die je terugziet in het akkoord zit een verhaal; een discussie en een gemeenschappelijke afweging. Dat maakt het document interessant. Het akkoord is dan ook enorm omvangrijk. Het beschrijft de verduurzaming van vijf onderdelen van onze maatschappij die het klimaat raken: de industrie, de gebouwde omgeving, elektriciteit, mobiliteit en landbouw en landgebruik.

In combinatie met de klimaatwet als juridische verankering, aangenomen in mei 2019, levert dit akkoord het beste resultaat. In het akkoord is er ruimte voor nuances (inhoudelijke maatregelen) die niet passen in een wet. En hoewel de maatregelen in het Klimaatakkoord officieel niet juridisch bindend zijn, zie ik om me heen wel dat deze heel serieus worden genomen.”

Wat is precies het verschil tussen het Klimaatverdrag, het Akkoord van Parijs en het Nederlandse Klimaatakkoord?

“Het Nederlandse Klimaatakkoord zijn onze afspraken over klimaat op nationaal niveau. Het VN Klimaatverdrag is in 1992 (ja, toen al!) gesloten tussen bijna alle landen van de wereld, met als doel om de concentratie broeikasgassen in de atmosfeer op een zodanig niveau te stabiliseren dat een gevaarlijke menselijke invloed op het klimaat wordt voorkomen. Waar het Klimaatverdrag bindend is gaat het bij het Akkoord van Parijs dus om, zoals de naam als zegt, een politiek akkoord. Dat het een akkoord is betekent dat het niet juridisch af te dwingen is wat er in staat En hoewel vrijwel ieder land heeft het akkoord ondertekend, blijkt de vrijblijvendheid wel uit het feit dat de Verenigde Staten onder Trump uit het akkoord zijn gestapt. Het akkoord is ook concreter dan het verdrag, en landen willen niet dat op dat niveau hun soevereiniteit wordt aangetast. Onderhandelingen over zulk soort akkoorden en verdragen zijn enorm complex, omdat allemaal andere vraagstukken betrokken worden. Een hele relevante discussie die op globaal niveau speelt is de discussie van sustainable justice. Dit gaat over het vraagstuk van verdeling van de lasten. Recent kwam dit weer in het nieuws. Rijke landen hebben afgesproken arme landen financieel te ondersteunen met het treffen van klimaatmaatregelen, omdat zij minder hebben bijgedragen aan het klimaatprobleem, maar wel veel schade ondervinden. Dat dit niet altijd vlekkeloos verloopt lees je in dit bericht.  

Wat voor impact heeft het klimaatakkoord op ons dagelijks leven en op ons werk?

“Er staan eigenlijk allemaal dingen in over jouw omgeving. Over jouw huis. We gaan het gebruik van aardgas uit faseren, dat betekent dat jij je huis anders gaat verwarmen en anders gaat koken. Het Klimaatakkoord geeft ook een blauwdruk van hoe jij je in de toekomst gaat verplaatsen De auto die jij nu misschien hebt verdwijnt op den duur, want ook auto’s op benzine en diesel worden uit gefaseerd. Daarvoor in de plaats komt elektrisch (openbaar) vervoer. Zo zijn er voor elke sector in het akkoord (gebouwde omgeving, mobiliteit, elektriciteit, industrie, landschap en landbouw) afspraken gemaakt die voor directe verandering zorgen in jouw dagelijks leven.”

Welke ontwikkelingen vind jij interessant als we het hebben over het klimaatakkoord?

“Wat ik echt interessant vind zijn onze prestaties. Elk jaar wordt de Klimaat en Energie Verkenning (KEV) uitgebracht. Hierin staat of we op schema liggen in de uitvoering van onze klimaatdoelstellingen. Tekenend voor onze prestatie is het volgende citaat uit de KEV van 2019:

“Allereerst bevestigt deze KEV het grote verschil tussen wat de afgelopen decennia is bereikt en wat het kabinet nastreeft. In 2018 was de Nederlandse broeikasgasemissie iets minder dan 15 procent lager dan die in 1990. Het kabinetsdoel voor 2030 is een reductie van 49 procent. In ruim 10 jaar moet er dus nog meer dan tweemaal zoveel worden bereikt als in de afgelopen kleine 30 jaar. Deze KEV verwacht voor Nederland met het vastgesteld en voorgenomen beleid een reductie van 35 [28-39] procent in 2030. Om vervolgens het doel van 49 procent te halen zal nog een verschil van 14 [10-21] procentpunt door het Klimaatakkoord en/of ander aanvullend beleid gerealiseerd moeten gaan worden.” (Klimaat- en Energieverkenning 2019, 2019, p. 8) (1)

Net als de opstellers van de kilmaat- en Energieverkenning zie ik de grote opgave die er nog ligt, en dat we met ons huidige beleid onvoldoende presteren. Ik ben heel benieuwd wanneer de omslag komt, en onze prestaties aansluiten bij onze ambities.

Ook alle ontwikkelingen op Europees niveau vind ik interessant. Zo is recent de Green Deal opgesteld, waarover collega Ines een blog schreef. In Nederland wordt jaarlijks ongeveer 4 miljard vrijgemaakt om het klimaatakkoord uit te voeren (40 miljard in totaal) (2). De EU heeft ongeveer een budget 503 miljard voor klimaat en milieu voor de komende tien jaar (3). Om te kijken waar echt fors in het klimaat wordt geïnvesteerd moeten we dus ook zeker naar de EU blijven kijken.”

Wil jij meer weten over het Nederlandse Klimaatakkoord, het Akkoord van Parijs of het Klimaatverdrag? En staat jouw vraag in dit interview er niet tussen? Neem dan contact op met Christine Wortmann!

Foto 'oud de oude doos': links Christine Wortmann, rechts Esmeralda Hemelaar

_____________________________________________________________________________________________________

Bronnen

1. Klimaat- en Energieverkenning 2019 (2019). Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), Den Haag, p. 8.

2. Rijksoverheid (zd). 3.1 klimaat en energie. Geraadpleegd op 19 oktober 2020 op: https://www.rijksoverheid.nl/regering/regeerakkoord-vertrouwen-in-de-toekomst/3.-nederland-wordt-duurzaam/3.1-klimaat-en-energie

3. European Comissions (2020). The European Green Deal Investment Plan and Just Transition Mechanism explained. Geraadpleegd op 19 oktober 2020 op: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_20_24