1 februari 2021

Circulariteit en milieu-impact meten

De Nederlandse overheid streeft ernaar in 2050 een volledig circulaire economie te zijn. De bouw heeft hier een grote bijdrage in. De bouw heeft een grote milieu-impact o.a. door het gebruik van grondstoffen, CO2-uitstoot en afval. Dat moet anders en gelukkig zien we dat ook terug in bijvoorbeeld aanbestedingen, waar steeds vaker wordt gevraagd om circulaire oplossingen. Daarom is het noodzakelijk om te kunnen meten hoe circulair een gebouw of GWW-project (Grond-, Weg-, Waterbouw) is. Primum helpt je bij het meten van circulariteit, zowel voor gebouwen (woning en utiliteitsbouw) als objecten in de GWW.

Waarom circulariteit meten?

De ambities van de overheid met betrekking tot circulariteit en grondstoffen zijn vastgelegd in het grondstoffenakkoord. De Transitieagenda Circulaire Bouweconomie geeft hier vervolgens invulling aan. Een van de aanbevelingen die hierin staan is dat in 2030 alle overheidsaanbestedingen circulair moeten worden uitgevraagd. Deze ontwikkeling zien wij bij Primum volop terug bij de opdrachten die we binnenkrijgen. We worden bijvoorbeeld vaak gevraagd om bedrijven te helpen met het invullen van de EMVI-criteria (Economisch Meest Voordelige Inschrijving) over circulariteit. Denk bijvoorbeeld aan het maken van een MKI-berekening (Milieu Kosten Indicator, ofwel schaduwkosten) of het opleveren van een materialenpaspoort. Door te berekenen hoe circulair je ontwerp is en wat de milieu-impact van je ontwerp is, kun je je circulaire ontwerpkeuzes onderbouwen en kun je verschillende ontwerpalternatieven vergelijken. Zo overtuig je je opdrachtgever met harde data waarom jouw oplossing de beste is.

Circulariteit en milieu-impact berekenen voor infra en GWW

LCA

Onze opdrachtgevers vragen ons regelmatig om LCA’s (Levenscyclusanalyse) te maken als onderdeel van een inschrijving In een LCA wordt inzichtelijk wat de milieubelasting van een product is, hierbij wordt de gehele keten geanalyseerd. Er zijn twee typen LCA’s:

  • Een LCA voor een leverancier/producent: de fabrikant toont aan en maakt transparant wat de milieu-impact van zijn product is. Deze kunnen we zo opstellen dat deze wordt opgenomen in de NMD (Nationale Milieudatabase) en/of voor de stichting MRPI en daarbij erkend wordt door het Europese Ecoplatform. De NMD is een grote database die wordt onderhouden door de onafhankelijke Stichting Nationale Milieu Database en op basis van een licentie toegankelijk is. Zo wordt deze kennis toegankelijk gemaakt. Met behulp van deze informatie kunnen dan weer nieuwe berekeningen worden uitgevoerd. Zo kan bijvoorbeeld worden opgezocht wat de milieu-impact van staal en de milieu-impact van beton is. Een LCA-expert kan dan samen met aanvullende informatie berekenen wat de milieu-impact is van een bepaald type gewapend beton.
  • Een LCA voor een aanbesteding: we berekenen de milieu-impact conform de eisen van de uitvraag (de leidraad). Hiermee kan de aanbiedende partij aantonen wat de milieu-impact van zijn ontwerp is ten opzichte van andere inschrijvers en valt daardoor op. De inschrijvende partij maakt inzichtelijk wat de milieuwinst is van zijn toegepaste innovatie/oplossing en kan daarmee maximaal score op het duurzaamheidsonderdeel van de tender. Deze LCA’s worden bijna nooit toegevoegd aan de NMD.

DuboCalc en MKI

Bij het berekenen van circulariteit en de milieu-impact voor projecten in de GWW maken we veel gebruik van DuboCalc (Duurzaam Bouwen Calculator) om de MKI te berekenen. Rijkswaterstaat ontwikkelde deze softwaretool om de milieu-impact van een heel kunstwerk of object door de gehele levensduur uit te rekenen, om aanbiedingen van verschillende partijen eerlijk met elkaar te vergelijken. DuboCalc is gekoppeld aan de NMD (Nationale Milieudatabase).

Wij adviseren hoe je de milieu-impact van uw project nog verder verlaagt. We rekenen je ontwerpvarianten door, zodat je je aanbieding met vertrouwen indient. Dit kan op de volgende manieren:

  • door het kiezen van andere materialen;
  • het optimaliseren van productieprocessen;
  • het verkleinen van transportafstanden;
  • het verduurzamen van transportmiddelen;
  • het gebruik van minder materialen;
  • of het kiezen voor duurzamer materieel.

Opdrachtgevers zoals Rijkswaterstaat geven regelmatig de milieu-impact van een referentieontwerp mee tijdens een aanbesteding. Inschrijvers worden dan uitgedaagd om met een ontwerp te komen dat minder impact heeft op het milieu, waarmee vaak grote EMVI voordelen te behalen vallen.

Materialenpaspoort voor infra en GWW

Het materialenpaspoort is een derde manier om circulariteit te berekenen en vast te leggen. In het materialenpaspoort leg je vast welke materialen in een project zitten, de hoeveelheid, eventuele demontage informatie en bereken je de circulariteitsscore. Bij het berekenen van deze circulariteitsscore is samenwerking tussen Primum en onze klant cruciaal. Hoe meer productspecifieke informatie (in plaats van branchegemiddelden) wij toevoegen aan het materialenpaspoort, hoe representatiever de circulariteitsscore. Het materialenpaspoort stimuleert circulaire ontwerpkeuzes wanneer je al in de ontwerpfase met een eerste conceptversie begint. Door in deze fase al de materialen vast te leggen en de bijbehorende circulariteit te berekenen, kun je vervolgens de circulariteitsscore verhogen door te kiezen voor andere, herbruikbare of gerecyclede materialen of het gebruik van minder materialen.

Circulariteit meten voor gebouwen

MPG

Voor gebouwen wordt er een andere tool dan DuboCalc gebruikt: namelijk de MPG (Milieu Prestatie Gebouw). Deze MPG rekentools worden gebruikt om de milieu-impact van een gebouw te berekenen. De MPG is verankerd in wetgeving; in het bouwbesluit. De MPG van een gebouw mag op dit moment niet hoger zijn dan 1,0. Deze maximale MPG zal de komende tien jaar geleidelijk steeds verder worden verlaagd. De ambitie is om in 2030 een MPG van 0,5 aan te houden. De MPG rekentools zijn gekoppeld aan de NMD. Door de milieu-impact van verschillende materialen en bouwproducten samen te voegen, kun je de gehele milieu-impact van het gebouw berekenen. Voor een gebouw heet dit de MPG-score. Deze MPG rekentools zijn, net als DuboCalc, geschikt om de milieu-impact van verschillende ontwerpen met elkaar te vergelijken.

OneClickLCA

OneClickLCA is een andere softwaretool die Primum gebruikt om de milieu-impact en/of circulariteit van een gebouw te berekenen. Deze softwaretool is gekoppeld aan een Europese database van LCA’s en bevat veel meer LCA’s dan de NMD. Met een grotere database kun je vaak beter berekenen van de milieu-impact van een gebouw is. Als je gebruik maakt van een product waarvan de LCA niet in de database staat, wordt bij een MPG-berekening gekozen voor een soortgelijk product. Met een grotere database kun je vaker kiezen voor het specifieke product dat je gebruikt. Dit zorgt voor een resultaat dat beter de werkelijkheid representeert. Maar let op: indien een LCA niet met dezelfde bepalingsmethode is gemaakt, kunnen er grote verschillen ontstaan in de uitkomsten. Je kunt LCA’s die met verschillende bepalingsmethoden zijn gemaakt niet zomaar vergelijken. Hierdoor kunnen er verschillen ontstaan door afwijkingen in methodes en niet door daadwerkelijke duurzaamheid.. Als je tóch LCA’s wilt vergelijken die met verschillende bepalingsmethoden gemaakt zijn, roep dan altijd hulp van een expert in.

LifeCycleAssessment voor gebouwen

Bij het berekenen van de circulariteit van gebouwen doet Primum een LifeCycleAssessment van een gebouw. Alle bouwproducten worden eerst in kaart gebracht en maakt Primum een LCA voor al deze bouwproducten. Vervolgens worden de bouwkosten en de kosten uit de exploitatiefase berekend; de Total Cost of Ownership (TCO). Daarna optimaliseren we samen met het bouwteam de gekozen materialen en bouwproducten voor de gehele levenscyclus. Van dit geoptimaliseerde ontwerp worden opnieuw LCA’s gemaakt, en worden nogmaals de bouwkosten en de exploitatiekosten berekend. Dit biedt inzicht in het verschil in milieu-impact en kosten. Zo’n verschil kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt door hoe vaak een onderdeel moet worden vervangen. Door deze methode kunnen we ook adviseren hoe je het meest impact kunt maken rekening houdend met het budget.

Circulaire menukaart

Op gebouwniveau is het lastig om inzicht te creëren in de milieu-impact van verschillende bouwmaterialen en de mogelijke alternatieven. Wij hebben daarom een menukaart ontwikkeld om onze klanten dit inzicht te bieden. In deze menukaart kun je verschillende bouwmaterialen doorrekenen en met elkaar vergelijken op bijvoorbeeld CO2-uitstoot, opgeslagen biogeen CO2, stikstof, initiële kosten en levenscycluskosten (TCO) en een circulariteitsindex. Je kunt de impact van de referentieontwerp berekenen. Vervolgens kun je maatregelen uit een menukaart selecteren en de resulterende impact van de nieuwe situatie berekenen. Hierdoor zie je in één oogopslag wat de impact is en welke winst er te behalen valt.

BREEAM-NL voor gebouwen

Een BREEAM-NL certificaat laat zien hoe duurzaam een gebouw is, op het gebied van comfort, flexibiliteit, energielasten, gezondheid en waardeontwikkeling in de toekomst. Om een BREEAM-NL certificaat te behalen, moet er aan een veelvoud van eisen voldaan worden. Er moet bovendien bewijslast geschreven en geleverd worden van het gehele ontwerp- en bouwproces. Er zijn veel partijen betrokken bij het invullen van de eisen. Primum stuurt daarom het projectmanagement hiervoor aan en draagt zorg voor de verzameling en uitwerking van de bewijslast.

Materialenpaspoort voor gebouwen

Tenslotte maakt Primum, net als voor infrawerken en objecten uit de GWW, materialenpaspoorten voor gebouwen. Hiermee leggen wij materialen vast, stimuleer je circulaire ontwerpkeuzes en behoud je de restwaarde van het gebouw.

Circulariteit en milieu-impact berekenen met Primum

Hoe gaan we aan de slag? Allereerst bekijken we samen met jou wat de doelstelling van het project is. Wat moet er precies berekend worden, waarom en voor wie? In het geval van een aanbesteding: hoe kan er onderscheidend gescoord worden? Wat is het doel achter de vraag bij een aanbesteding? Aan de hand daarvan kiezen we de juiste rekenmethode en bakenen we de opdracht helder af. We sturen je een inventarisatielijst met daarin de gevraagde gegevens die we nodig hebben voor de berekening. Denk hierbij bijvoorbeeld aan hoeveelheden materialen, benodigde energie voor productie en transportafstanden. Samen lopen we de Excel helemaal door en checken we of de gevraagde informatie duidelijk is. Als alle informatie is verzameld, starten we met de berekening. De onderbouwing van de keuzes die u maakt is minstens zo belangrijk als de berekening. Daarom leggen wij de uitgangspunten en resultaten uit in een memo. Zo weet uw opdrachtgever ook dat uw berekening klopt.

Meer weten over het berekenen van circulariteit en/of milieu-impact? Neem contact met ons op.