7 mei 2020

Milieu impact bouwen met hout

"Bouwen met hout biedt de kans voor een betere CO2- balans, maar heeft hout niet een hele korte levenscyclus van 40 tot 50 jaar? En komt de opgeslagen CO2 niet weer direct  vrij door verbranding? Hoe kan bouwen met hout dan milieuvriendelijk zijn? Deze uitspraken en vragen kom ik dagelijks tegen in mijn werk. Hout kan in potentie meer dan 100 jaar mee gaan. Hierna kan hout makkelijk hergebruikt of gelijkwaardig gerecycled worden, voordat het uiteindelijk gecomposteerd of verbrand wordt.”

Ir. Max Drath MSc / bouwbioloog IB

Milieu-impact van gebouwen

Een essentieel aspect bij de beoordeling van de duurzaamheid van gebouwen is de toepassingsgerichte en dus praktische afweging van materiaaleigenschappen, de milieu-impact in de levenscyclus en het circulaire materiaalgebruik. Hout kan een grote bijdrage leveren om de totale milieu-impact te verlagen. Hout is echter in de geschiedenis niet altijd op een milieuvriendelijke manier gebruikt in de bouw. Graag gaan we in dit blog dan ook eerst in op de ontwikkeling over de milieu-impact in het algemeen. Daarna zullen we weer terugkomen op de voordelen van hout in relatie tot de milieu-impact vandaag.

In de tweede helft van de 20e eeuw was de materiaalkunde lange tijd beperkt tot het overwegen van de materiële, fysische en chemische eigenschappen van een bouwmateriaal. Pas in het eind van de 20e eeuw werd geleidelijk een verband gelegd tussen milieu- en gezondheidsschade en de activiteiten van de producenten van bouwmaterialen. Denk aan gezondheidsschandalen in verband met bijvoorbeeld asbest als toeslagstof in pleisters, kit en platen, formaldehyde in lijm in houten platen en/of giftige coatings zoals verven voor brandveiligheid.

De financiële gevolgen van deze schade aan de gezondheid en de aantasting van het milieu verontrustten de politieke instellingen en autoriteiten en leidt in de 21e eeuw tot een verandering in het wetenschappelijke, politieke en juridische kader van vele landen in Europa. Levenscyclusanalyses voor bouwmaterialen wordt als essentieel gezien om meer inzicht te verkrijgen welke invloed deze bouwmaterialen hebben op klimaatverandering en andere milieueffecten.

“Biogenic CO2

In een bos wordt op verschillende manieren CO2 opgeslagen. De bomen nemen CO2 op uit de lucht en zetten dit – met behulp van zonlicht, water en koolstofdioxide - door middel van fotosynthese om in glucose en zuurstof. In het hout wordt het zogenaamde “biogenic CO2” opgeslagen. Dit blijft zolang de levensduur van hout is, een CO2-depot in bijvoorbeeld een gebouw. Een deel van de koolstof maar ook stikstof kunnen de bomen niet opnemen; dit komt direct via de wortels in de bodem terecht en dient als belangrijk voedsel voor andere micro-organismen.

Hoeveel koofstof in de bomen wordt opgeslagen hangt af van het type boomsoort en de tijd van de groei (omlooptijd), de zuurstof- en waterbalans, het bodemleven, en het landgebruik. Een voorbeeld: in eiken- of berkenhout, met een omlooptijd van 150 jaar, is veel meer CO2 direct in het hout vastgelegd. Terwijl populierenhout, wat vele malen sneller groeit met een omlooptijd van 5 jaar, uiteindelijk het beste scoort op milieuimpact, omdat er in 150 jaar een veelvoud aan bomen geoogst kan worden. Uit diverse Europese studies blijkt dat de jaarlijkse CO2-compensatie per boom tussen de 21,77 kg CO2 tot 31,5 kg CO2 varieert, waaruit volgt dat er circa 31 tot 46 bomen nodig zijn om 1 ton CO2 te compenseren.

Belangrijk is te noemen dat biogenic CO2 (opgeslagen CO2) niet zomaar van de uitgestoten CO2 gedurende de levenscyclus afgetrokken mag worden, volgens de internationale regels van het GHG Protocol. Maar het noemen van deze cijfers onderbouwt en bevordert wel het bouwen met de natuur.

Milieu-impact van hout – hoe wordt dit berekend?

Nog belangrijker - naast het opgeslagen biogenic CO2 - is de milieuimpact van hout over alle levensfasen van grondstofwinning tot productie, transport, bouw- en gebruiksfase en het end-of-life scenario. Wij zullen hier niet te diep op ingaan in deze blog. Hierover kun je meer lezen in het eerdere blog van onze collega Kamiel Jansen.

Bouwen met hout in de praktijk en het milieu

Als specialist voor duurzaam, circulair en gezond bouwen ziet Max Drath bouwen met hout niet als keuze tussen het ene of andere soort materiaal. De discussie welk bouwmateriaal beter of slechter is, heeft niet 1 antwoord. Een zuivere vergelijking is belangrijk om hier in individuele gevallen een goede uitspraak over te kunnen doen.

De toekomst is het gebruik van circulaire materalen, en hiervoor is hout uit duurzaam beheerde bossen heel goed geschikt. Volledige houten gebouwen zijn economisch en constructief haalbaar, maar combinaties van bouwmaterialen kunnen ook goede oplossingen zijn. "Vooruit naar vroeger" - combineren van de juiste bouwmaterialen maar dan met de laagst mogelijke belasting voor het milieu in de toekomst. 

In ons volgende blog zullen we verder ingaan op “biobased materialen en hun beschikbaarheid”, met hout als voorbeeld.

Meer weten?

Wil je meer weten over bouwen met hout en andere circulaire en biobased materialen, neem dan contact op met Max Drath.