1 september 2016

Natuurpunten Systeem maakt biodiversiteit op projecten meetbaar

De Korenwolf is een symbool voor gedoe en extra kosten in de bouwwereld: tijdens de uitvoering van een project wordt een beschermde diersoort aangetroffen en om een flinke boete en imagoschade te voorkomen wordt de bouw stil gelegd. De natuur zit de bouw in de weg. Net zo goed zit de bouw de natuur in de weg. Is dat belangrijk? Ja – wij mensen hebben de natuur hard nodig om ons te helpen aan onze natuurlijke grondstoffen, variërend van voedsel tot grondstoffen voor kleding en bouwmaterialen, tot schone lucht en water. Nog steeds gaat de kwaliteit van de natuur, waarvan de biodiversiteit een goede graadmeter is, achteruit.

De EU onderkent dit en heeft berekend dat als we niet in staat zijn om het verlies van biodiversiteit in 2020 om te buigen tot een stabilisatie (“no nett loss”) dit de Europese economie € 50 miljard per jaar kost. [1] Niet voor niets wordt biodiversiteit ook wel Natuurlijk Kapitaal genoemd.

Toch besteden opdrachtgevers en het bedrijfsleven weinig aandacht aan de natuur en dan met name aan biodiversiteit. Voldoen aan de Flora en Faunawetgeving is een wettelijke verplichting en dus ook vanzelfsprekend. Maar bij hoeveel projecten wordt er naast het bouwen van een woonwijk, kantoor of weg, ook een positieve bijdrage geleverd aan de leefomgeving voor planten en dieren en hun ecosystemen? Heel weinig.

De reden? Voor een groot deel omdat het tot voor kort niet mogelijk was om de natuurwaarde tussen een bestaande situatie en verschillende ontwerpen op eenvoudige en kostenefficiënte wijze inzichtelijk te maken.

Het Natuurpunten Systeem is een rekenmodel dat hierin verandering kan brengen. Het systeem is ontwikkeld in opdracht van het Platform Biodiversiteit, Ecosystemen & Economie (BEE), een initiatief van werkgeversorganisatie VNO-NCW en natuurorganisatie IUCN-NL in samenwerking met het ministerie van Economische Zaken.

Uitgangspunt van het systeem is een uniforme waardering van natuurkwaliteit. De start is een nul-meting van de biodiversiteit van een gebied. Deze nulmeting kan vervolgens worden vergeleken met een aantal ontwerpoplossingen waarvan de biodiversiteit op eenzelfde wijze is gewaardeerd. De formule is simpel:

Natuurpunten = Kwaliteit x Weegfactor x Oppervlakte

Stap 1 is het opknippen van het projectgebied in een aantal homogene gebieden waaraan een natuurtype kan worden toegeschreven, en het bepalen van de oppervlakte van deze natuurtypes. Vervolgens wordt geïnventariseerd hoeveel plant- en diersoorten zich in het betreffende gebied bevinden ten opzichte van een referentielijst: meer soorten is een hogere score. Tot slot is een weegfactor gekoppeld aan de natuurtypen: zeldzame natuurtypen krijgen een hogere weegfactor.

Natuurontwikkeling als voorbeeld

Stel 10ha agrarische akker (weegfactor 0,40) wordt ontwikkeld tot natuur van het natuurtype “bloemrijk grasland van het rivieren- en zeekleigebied” (weegfactor 1,40).

De nulmeting (veldonderzoek en literatuurstudie) heeft aangetoond dat er zich, ten opzichte van de referentie van het natuurtype “agrarische akker”, een beperkt aantal soorten amfibieën en vogels, maar geen zoogdieren in het gebied bevinden. Onderstaande tabel laat zien dat het aantal Natuurpunten uit komt op 1,80.

Ontwerpoptimalisaties zijn beoordeeld door een expert. Deze heeft op basis van de referentie voor het natuurtype “bloemrijk grasland van het rivieren- en zeekleigebied” een inschatting gemaakt van de op deze locatie te verwachten soorten : dagvlinders, planten en vogels.

Goed te zien is dat de Kwaliteit-score van het bloemrijk grasland met 0,47 maar iets hoger is dan die van de oorspronkelijke akker (0,45), maar dat het aantal natuurpunten toch veel hoger is. Dit verschil is terug te vinden in de hogere weegfactor voor het natuurtype ‘bloemrijk grasland’ dat veel zeldzamer is en dus op het gebied van biodiversiteit hoger wordt gewaardeerd. Hierdoor komt de totale score uit op 6,58 ten opzichte van 1,80, ruim 3,5 keer zo hoog.

Er zitten momenteel nog wel een aantal kanttekeningen aan de berekening die verder uitgewerkt moeten worden: hoe goed was de oorspronkelijke nulmeting? Hoe goed is de inschatting van de expert, en hoeveel tijd geef je de natuur om te ontwikkelen voordat deze soorten ook daadwerkelijk te vinden zijn?

Is het Natuurpuntensysteem klaar voor gebruik?

Nee, zo ver is het systeem nog niet. Zo is het nog niet mogelijk om stedelijke gebieden en ecologische oplossingen op objectniveau te scoren en moeten er nog protocollen worden ontwikkeld om de experts eenduidig te laten bepalen welke soorten er in de toekomstige situatie aanwezig zullen zijn. Ook is er nu nog te veel ecologische expertise nodig om een berekening te kunnen maken.

Potentie en doorontwikkeling

Primum ziet veel potentie in het Natuurpunten Systeem en heeft een actieve rol in de verdere ontwikkeling door het uitvoeren van pilot projecten en het adviseren van opdrachtgevers bij het gebruik van het Natuurpunten Systeem in aanbestedingen. Wij zien een rol voor het Natuurpunten Systeem in bijvoorbeeld EMVI-aanbestedingen en Natuurinclusief bouwen, waarbij ontwerpers en aannemers worden uitgedaagd om een zo hoog mogelijke positieve bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van natuur binnen hun project. Want laten we niet vergeten dat een hoge natuurwaarde met gezonde eco-systemen niet alleen goed is voor de planten en dieren, maar ook voor de levenskwaliteit van de bewoners.

Bronnen

[1] The mid-term review of the EU biodiversity strategy to 2020, Brussels, 2.10.2015 COM (2015) 478 final

Meer weten over het Natuurpunten Systeem of biodiversiteit? Neem contact op met