21 juni 2021

Rochdale - Circulaire menukaart

Prijsvraag is de eerste aanzet naar een praktische renovatietool

De Gemeente Amsterdam bedacht eind 2018 een speciale prijsvraag voor woningcorporaties om circulair bouwen en renoveren te stimuleren. Het feit dat 42% van alle woningen in Amsterdam in beheer zijn van woningcorporaties biedt een enorme potentie voor circulair bouwen. De gemeente had de wens innovatie te stimuleren en bij de prijsvraag konden woningcorporaties hun eigen (circulaire) opgave definiëren.

Rochdale is een van de vooruitstrevende deelnemers die hard aan de weg timmert om de doelstellingen van Gemeente concrete invulling te geven: om 49% circulair materiaalgebruik te realiseren in 2030 en de CO2-uitstoot met 50% te verminderen. Binnen deze prijsvraag was het de gedeelde ambitie van Rochdale en Primum om concrete stappen te zetten richting een circulaire vastgoedportfolio. Om dat doel te bereiken, hebben wij een circulaire menukaart ontwikkeld die de milieu-impact van ontwerpkeuzes inzichtelijk maakt.  

Omschrijving van onze aanpak

In het beleid van de Gemeente Amsterdam zijn CO2-uitstoot en circulariteit van grondstoffen de twee voornaamste speerpunten. Als Amsterdamse woningcorporatie sluit Rochdale zich bij deze ambitie aan. Circulariteit en CO2-emissies zijn dan ook gekozen als de voornaamste bestanddelen van de menukaart.

Voor circulariteit is zowel gekeken naar de gebruikte materialen vandaag: er wordt gemeten welk aandeel van de grondstoffen reeds zijn hergebruikt of gerecycled. En bekeken wordt hoeveel van de grondstoffen in de huidige markt kunnen worden hergebruikt of gerecycled als deze weer vrij komen. Hierbij is een stap verder gekeken dan het materiaalniveau en alle materialen zijn op productniveau vergeleken.

Dit is gebeurd vanuit de zogenaamde levenscyclus analyse aanpak en met producten uit een breed beschikbare Europese milieudatabase. Deze aanpak leidt ertoe dat de milieu-impact nauwkeuriger in kaart kan worden gebracht door verder te kijken dan materialen en op productniveau te meten.

Door de gehele levenscyclus te bekijken, krijgen we ook een goed inzicht in de CO2-uitstoot over de gehele levensduur: emissies bij winning of hergebruik van de grondstoffen, het productieproces, transport, bouw, onderhoud en sloop. Daarnaast zijn vanuit de beschikbare databronnen ook andere milieu-indicatoren -en effecten meegenomen zoals stikstofemissies, vermesting, ozonlaagaantasting en de uitputting van grondstoffen.

Links is de CO2-uitstoot en CO2-opname (“biogenic CO­2”) van een bouwdeel weergegeven. Rechts worden voor dezelfde materialen de ingaande en uitgaande materiaalstromen getoond: in hoeverre zijn de producten al hegebruikt en wat gebeurd er met deze materialen bij eventuele sloop.

 

Inzicht als startpunt voor circulair renoveren

In overleg met Rochdale is bepaald welke standaard methoden en materialen vandaag worden gebruikt om verschillende bouwdelen te renoveren. Voor bijvoorbeeld gevel, binnenisolatie, schuin en plat dak is bepaald welke materialen standaard worden toegepast bij renovaties. Door alle standaard opties door te rekenen voor circulariteit en CO2, ontstaat een dieper inzicht in welke materialen nu de grootste impact hebben. Op die manier kon door onze materiaalexpert gericht worden gezocht naar een aantal duurzame alternatieven. Door de milieulast van een aantal standaarduitvoeringen te kwantificeren, is inzicht ontstaan aan welke belangrijke knoppen kan worden gedraaid om tot een duurzamer en meer circulaire materiaalkeuze te komen.

Vanwege de gunstige materiaaleigenschappen en beperkte milieu-impact is er voornamelijk gekozen voor alternatieven van natuurlijke materialen. Hieronder verstaan wij biobased materialen en materialen van geologische oorsprong (bijvoorbeeld leem/klei). Deze materialen hebben onze voorkeur, omdat zij vaak ook bijdragen aan een gezonder binnenklimaat van de woning.

Heel mooi om circulair te renoveren, maar wat kost dat eigenlijk? Per bouwdeel zijn er ook prijzen voor de inkoop van de materialen toegevoegd waardoor de menukaart een eerste aanzet doet om inzicht te geven in de milieuwinst die er per geïnvesteerde euro kan worden geboekt. Dit is gedaan op basis van gemiddelde data uit een brede Europese database, maar indien gewenst kunnen ook organisatie specifieke calculaties worden toegevoegd.

Ook worden de verschillende bouwdelen vergeleken op fysische eigenschappen, zoals bijvoorbeeld isolatiewaarde, zodat vlot inzichtelijk wordt welk effect de alternatieven hebben op bijvoorbeeld energieverbruik tijdens de gebruiksfase van de woning. Met de menukaart kan een organisatie als Rochdale dus gaan sturen op de hoogste meerwaarde per euro voor (sociale) huurwoningen.

Een interactieve menukaart voor circulair renoveren

Voor de bouw van de menukaart is er nauw samengewerkt met de collega’s van de afdeling Geodata van Aveco de Bondt. Zij zorgen ervoor dat de complexe milieudata die door Primum werd aangeleverd in een gebruiksvriendelijk en inzichtelijk webdashboard kan worden weergegeven. Zo is een complexe dataset omgezet tot een laagdrempelige menukaart met stuurinformatie. De grote kracht van deze menukaart voor Rochdale, is dat hij op maat is gemaakt voor de specifieke werkmethoden van de organisatie. Zo is de informatie zeer accuraat voor de situatie van Rochdale en kon het aantal te onderzoeken bouwdelen worden beperkt. En die beperking is wel zo handig om focus aan te brengen en door de bomen het bos te kunnen blijven zien.

De menukaart is dus een interactief dashboard, dat de gebruiker gericht inzicht geeft in de milieueffecten van hun materiaalkeuzes. Het is zo vorm gegeven dat de duurzaamheid en circulariteit van de verschillende opties eenvoudig en eerlijk tegen elkaar kunnen worden afgewogen. Door deze informatie te koppelen aan een financiële calculatie, ontstaat een helder beeld van de meerwaarde van de verschillende alternatieven per investering.